NVMz-nieuws
nummer 1, januari 2003
MONUMENTEN
Boerderij “Bouwlust” in Bergambacht
Boerderij ‘Bouwlust’ te Bergambacht
Om u enthousiast te maken voor het geplande werkbezoek van 10 april aanstaande aan enkele boerderijen in de Krimpenerwaard hebben wij een bezoek gebracht aan de in restauratie zijnde boerderij Bouwlust aan de Bovenberg 54-56 in Bergambacht . We hadden een gesprek met de eigenaren de heer Hans van Oers en mevrouw Lydia Verduyn waarvan we hierbij verslag doen.
Bouwgeschiedenis
Voordat we te spreken komen over het onderhoud, de restauratie en andere perikelen waarmee de eigenaren de heer Van Oers en mevrouw Verduyn te maken krijgen, volgt hier eerst een kort, voornamelijk op de literatuur gebaseerd, overzicht van de bouwgeschiedenis. Bouwlust, gelegen op een kuntsmatige kleibult in het veengebied, deel uitmakend van een strook boerderijen langs een zijarm van de Vlist, is rond 1630 gebouwd als dwarshuisboerderij met aan de oostzijde in het voorhuis een kelder en opkamer. De voorgevel heeft een hoger opgetrokken gedeelte met wolfdak. Voor- en achterhuis zijn opgetrokken in ijsselsteen en hebben rietgedekte daken. De datering is gebaseerd op het feit dat een aantal tegeltableaus met bloemen en vogels uit circa 1630, vervaardigd door tegelfabriek de Swaen uit Gouda, op de oorspronkelijke plaats in de kelder nog aanwezig zijn. In 1671 is het achterhuis aan de oostzijde verbreed en gedeeltelijk hoger opgetrokken en voorzien van een representatieve topgevel met natuurstenen festoenen, voluten en fronton met jaartal 1671. In de late 18de eeuw is op de noordwesthoek aan de achterzijde een nieuwe tweebeukige stal met dwarsdeel gebouwd. De stal is opgetrokken in ijsselsteen en heeft een hoge oostgevel die van vertikale houten delen is voorzien en een lage westgevel met mestluiken. Bij de bouw van deze stal, maar ook later nog, is de indeling van de dwarshuisboerderij gewijzigd, onder meer om dubbele bewoning mogelijk te maken. Enkele opmerkelijke elementen in het interieur zijn de nog compleet aanwezige houten karnmolen op de voormalige deel, betegelde wanden met tegels uit ondermeer circa 1800 en drie interessante schouwen uit verschillende periodes. Bij een restauratie in 1939, in opdracht van Willem van Vliet, is ondermeer de 18de-eeuwse roedenverdeling teruggebracht en zijn de staafankers door sierankers vervangen. Op het erf staan verder 4 5 een koetshuis en een varkensstal die in de huidige vorm uit 1927 dateert.
Bouwlust is familiebezit
Zo’n drie jaar geleden woonden mevrouw Verduyn en de heer Van Oers nog in Gouda in een al vóór hun tijd gerestaureerde boerderij. De manier van leven in het buitengebied beviel hen goed maar eigenlijk wilden zij wel eens een keer zélf een boerderij restaureren, bij voorkeur gelegen in de Krimpenerwaard. Al zoekende komen zij ondermeer langs het te koop zijnde Bouwlust waarbij mevrouw Verduyn een onverklaarbaar déjà vu gevoel had. Hoe dat kan wordt duidelijk in een gesprek met haar moeder die vertelt dat ze daar vroeger geregeld langs gekomen zijn want de boerderij is tenslotte familiebezit! De moeder van de hierboven al genoemde Willem van Vliet was de laatste met de naam Verduyn die op Bouwlust woonde. Voor het eerst sinds de bouw in de 17de eeuw zou Bouwlust nu buiten de familie verkocht worden. Wat te doen als je op zoek bent naar een boerderij en ook nog familie bent van de vele generaties eigenaren? Na het raadplegen van diverse adviseurs over de technische staat en wat daaraan moet gebeuren besluiten zij tot koop en de daarbij geplande restauratie over te gaan. Tot dan toe was de boerderij agrarisch gebruikt en dubbel bewoond geweest. Na aankoop zo’n tweeenhalf jaar geleden konden zij Bouwlust direct betrekken en beginnen met de voorbereiding van de restauratie.
De restauratie
De restauratie, die wordt uitgevoerd door aannemer Den Hoed, is inmiddels in volle gang en concentreert zich op dit moment op de 18de-eeuwse stal. Voor het restauratie-ontwerp hebben Verduyn en Van Oers architect Bob van Beek opdracht gegeven. Bovendien hebben zij het vele regelwerk dat bij vergunningaanvragen, subsidieaanvragen en andere zaken komt kijken ook aan hem uit handen gegeven. Desondanks stuiten zij als opdrachtgever op langdurige procedures, ingewikkelde en weinig transparante, stroperige regelgeving en veel onduidelijke afkortingen (zoals : ‘staat u op het PRUP?’). Het is moeilijk je daar een weg doorheen te banen en moet je een flinke dosis doorzettingsvermogen hebben. Overigens was het krijgen van de benodigde vergunningen geen probleem.
Uitgangspunt voor de restauratie is geweest om alles wat nog goed is te handhaven. Bij voorkeur zou Bouwlust er na de restauratie niet ‘als nieuw’ moeten uitzien. In de loop van de tijd zijn de plannen steeds minder ingrijpend geworden om zoveel mogelijk recht te doen aan het bestaande geheel en de omgeving. Op foto’s is duidelijk te zien dat de tweebeukige 18de eeuwse stal echter wel heel erg slecht was. Deze wordt dan ook nagenoeg helemaal opnieuw opgetrokken. De vier gebinten zijn blijven staan en worden tegen houtaantasting behandeld, de ijsselstenen worden afgebikt en opnieuw gebruikt en ook houten delen worden hergebruikt. De stal blijft grotendeels als stal ingericht en zal daarnaast gedeeltelijk een woonfunctie krijgen. Tijdens de restauratie is tot nu toe geen bouwhistorisch onderzoek uitgevoerd. Hiervoor bestond kennelijk geen belangstelling van de zijde van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg of de Stichting Historisch Boerderijonderzoek denken de eigenaren.
Ook het erf, de tuin en de omgeving krijgen bij de restauratie de nodige aandacht. De ten westen van de boerderij gelegen oorspronkelijke boomgaard was verdwenen. Inmiddels zijn daar weer hoogstamfruitbomen geplant. Met name mevrouw Verduyn houdt zich hiermee bezig. Zij heeft hiervoor de nodige kennis vergaard over ‘historische boeren tuinen’ en een cursus ‘boeren erven’ gevolgd bij Landschapsbeheer Utrecht. Het plan is om een traditionele, representatieve siertuin met een deel grint en formele invloeden aan de voorzijde te maken. Bij de moestuin aan de achterzijde is al een wat wildere beplanting van ondermeer meidoorn aangelegd.
Tot zover een korte impressie van een bezoek aan Bouwlust. Voor de meesten van u is er in, op en aan Bouwlust veel meer interessants te zien dan hier aan de orde is gesteld. Bovendien is er meer te zeggen over de restauratie natuurlijk. We hopen dat uw belangstelling is gewekt om op 10 april te komen kijken en verder te discussiëren met de heer Van Oers, mevrouw Verduyn, collega’s en ook de aannemer Den Hoed en architect Bob van Beek. Voor de eigenaren is de restauratie van Bouwlust al met al een grote en spannende onderneming die de nodige zorgen meebrengt maar hopenlijk nog dit jaar kan worden afgerond.
Sabine Broekhoven
De (bouw)historische gegevens zijn (grotendeels) ontleend aan:
Catharina L. van Groningen, De Krimpenerwaard
De Nederlandse monumenten van geschiedenis en kunst
Geïllustreerde beschrijving, Bouwhistorische onderzoek en opmetingen door J.J. Jehee
Tekstbijdragen van Nicoline A. Zemering, M.A. Kooiman en S.M. van Genuchten.
Foto’s door G.J. Drukker en anderen, Zwolle/Zeist 1995
Herbert van den Berge e.a.
De Swaen tentoonstellingscatalogus 2002
