NVMz-nieuws
nummer 2, december 2006
RESTAURATIE
Restauratie Villa Pera in Baarn
Villa Pera
Historische Foto
Biljartzaal
Detail dakrand voor restauratie
Restauratie biljartzaal
Herstelde dakrand
Enkele jaren geleden vormde de bouwvallige 19de-eeuwse villa Pera uit Baarn het decor voor de opname van een horrorfilm. Ontwikkelaar M. Brandts uit Baarn liet zich hierdoor echter niet afschrikken en doorzag de kwaliteiten en de authenticiteit van dit ‘spookhuis’. Hij kocht de villa in 2005 en zag dat er geen tijd te verliezen was. Al in het najaar van 2005 werd, vooruitlopend op de plannen voor de invulling van de villa en het omliggende gebied, gestart met het wind- en waterdicht maken van het pand om verder verval te voorkomen. De restauratie wordt uitgevoerd door Bouw- en Restauratiebedrijf Van de Burgt & Strooij uit Soest.
Historie
Het dorpje Baarn en zijn landschappelijke omgeving hadden al in de Gouden Eeuw een grote aantrekkingskracht op Amsterdamse kooplieden en patriciërs. De hoofdstedelingen bouwden er weelderige buitenplaatsen en jachthuizen.
In de 19de eeuw kreeg de groei van Baarn opnieuw een impuls doordat ondernemers ontdekten dat de centrale ligging ideaal was voor hun handelsactiviteiten. Baarn ontwikkelde zich tot een mondain villadorp. Ook villa Pera dateert uit deze periode en werd, in neoclassicistische vormen, gebouwd in 1886. Bouwheer J. Habrink Numan vernoemde zijn huis naar een voorstad van Constantinopel waarmee hij handel dreef.
Villa Pera is één van de zeldzame villa’s waarvan de oorspronkelijke staat nog vrijwel compleet geconserveerd is gebleven. Dit geldt vooral voor het interieur met muurschilderingen en rijk gedecoreerde stuc-plafonds.
Restauratie van de villa
De ontwikkeling van nieuwe ‘cottagewoningen’ gelegen in het groen op het grondgebied van de villa, maakt een zorgvuldige restauratie van villa Pera ook financieel mogelijk.
De eigenaar wil bij deze restauratie, ondanks de deplorabele staat, geen concessies doen aan de historische kwaliteiten en het hoge afwerkingniveau van de villa.
Eerste prioriteit had uiteraard het water- en winddicht maken. Jarenlange lekkages hadden hun tol geëist: rottende balken, zwamvorming en aangetaste muurschilderingen en bewerkte stucplafonds.
Voor een optimaal herstel is de villa volledig ‘ingepakt’. De steiger werd afgedekt met speciaal op maat gemaakt vrachtwagendekzeil.
Van het exterieur zijn de belangrijkste onderdelen inmiddels onder handen genomen: kap, lijstwerk en ornamenten, lood- en zinkwerk, het zwaar beschadigde pleisterwerk en het geveltimmerwerk.
Eind 2006 zal de cascorestauratie gereed zijn en wordt het monument weer ‘uitgepakt’.
De tweede fase vormt de restauratie van de rijke interieurafwerkingen. Met gebruikmaking van de bestaande structuur en indeling zal een bescheiden kantoorfunctie en mogelijk een appartement in de villa worden gerealiseerd.
Biljartzaal
Naast de villa staat een bijzonder tuinhuis. Dit fraai gedetailleerde bouwwerkje, met veel glas en een dakrand met houtsnijwerk als ragfijn kantwerk, werd door de eerste eigenaar gebruikt als biljartzaal. In het interieur was nog een gedecoreerd stucplafond aanwezig, met een groot middenornament en voorstellingen van de vier jaargetijden in de hoeken. Al het timmerwerk in het interieur is oorspronkelijk afgewerkt in houtimitatie.
Ook een minutieus herstel van dit bijgebouw, net als de villa zelf aangemerkt als rijksmonument, maakt onderdeel uit van de restauratieplannen. Een kleuronderzoek door de Rijksdienst voor de Monumentenzorg vormt hiervoor de basis, net als bij de villa.
Het fraaie houtsnijwerk langs de dakrand kon slechts gedeeltelijk worden behouden. Nieuwe delen werden zorgvuldig nagemaakt in Oregon-pine. Ook grote delen van de kapconstructie en het lijstwerk waren aangetast en zijn inmiddels vervangen.
Het oorspronkelijke zinken roevendak, dat ooit werd vervangen door bitumen, is weer teruggebracht.
Een bijzonder aspect vormen de ramen en de beglazing. Alle vensters zijn voorzien van een omkadering met bijzonder glas, gevat in uiterst dunne roeden van circa 10mm breed. Deze kwetsbare onderdelen zijn op diverse plekken gerestaureerd in eikenhout, waarbij zorgvuldig moest worden gewerkt om het nog aanwezige oude glas te kunnen behouden.
De buitenrand van de ramen is voorzien van zogenaamd ‘mousseline glas’, geëtst glas met een repeterend patroon dat rond 1900 in serie werd vervaardigd met behulp van een zinken mal. In de hoeken bevindt zich telkens een blauw accent uitgevoerd in plaquéglas; glas dat is voorzien van een gekleurde toplaag, waarin witte bloemmotieven zijn aangebracht door het plaatselijk wegslijpen of rillen van deze toplaag. Van de beide glassoorten waren helaas veel delen beschadigd of verloren gegaan.
Glazenier A. Luigjes uit Amersfoort bestudeerde de mogelijkheid tot het maken van replica’s van de ontbrekende onderdelen. De blauwe hoekornamenten werden waar nodig conform het oorspronkelijke procedé bijgemaakt. Het mousseline glas was echter niet meer verkrijgbaar in het oorspronkelijk toegepaste patroon. Luigjes zocht naar een alternatief en vond dit door glas te voorzien van een zeefdruk met het gestileerde motief. Diverse proeven waren nodig om een goed bijpassende grijstint te verkrijgen. Met het blote oog is het verschil dan ook nauwelijks waarneembaar. Bijkomend voordeel is dat de oorspronkelijke en aangevulde onderdelen op deze wijze uitstekend zijn gedocumenteerd, terwijl het totaalbeeld weer volledig is gecompleteerd.
Ook bij dit tuinhuis vormt de aanpak van het interieur, met het herstel van ondermeer de afwerkingen in houtimitatie en het geornamenteerde plafond, een tweede fase van het project.
Aardig detail is dat de eigenaar het gebouwtje weer zijn oorspronkelijke functie van biljartzaal wil geven. Dit is kenmerkend voor de zorgvuldigheid waarmee zowel door de eigenaar als de restaurateurs tijdens dit proces te werk wordt gegaan. Per onderdeel wordt het plan van aanpak bepaald waarbij zorgvuldigheid en kwaliteit vooropstaan.
De aanwezige kwaliteiten van de villa, de biljartzaal en de omgeving zijn daarbij steeds leidend en bepalend voor de mogelijkheden en ontwikkelingen. Een inspirerend proces!
