NVMz-nieuws
nummer 3, juli 2004
RESTAURATIE
De Heilige Servatius
Beeld voor de restauratie
Het beeld ontdaan van de oude verflagen
De sokkel na de restauratie en het draakje
Op kleur brengen
Het glad maken met Touret
Bij het verwijderen van de oude verflagen werden de ogen zoveel mogelijk gespaard
Aan het Nieuw Heiligland 1 te Haarlem woonde vroeger de eigenaar van een literair café dat in het aangrenzende perceel was gehuisvest. Deze eigenaar was verzamelaar van allerhande heiligenbeelden en religieuze voorwerpen. In 1967 kocht hij een gipsen beeld, de heilige Servatius (Sint Servaas), vermoedelijk van het toen nog bestaande museum De Preekstoel in Haarlem.
Hij heeft dit beeld als een soort gevelreclame aan zijn gevel laten aanbrengen. Het heeft dus niets met het perceel zelf te maken, maar in de loop der jaren heeft het wel een rol gekregen, want het beeld is opgenomen in de wandelroute van de VVV. Ook schijnt het in opdrachten van scholen te zijn opgenomen voor scholieren die hun ogen moeten gebruiken om de geschiedenis van hun stad te leren.
De heilige Servatius heeft allerlei attributen bij zich zoals een sleutel in zijn rechterhand en een staf in zijn linkerhand en hij heeft een draakje aan zijn voeten. Al deze voorwerpen vertellen de vele legenden rond Servatius, maar hierop ga ik in dit artikel niet dieper in.
Na jaren in weer en wind te hebben gestaan begon het beeld toch af te takelen. Niet zo verwonderlijk, want het beeld is hol en gemaakt van gips en dat is nou niet het materiaal om buiten te gebruiken. De sokkel was geheel verpoederd. De ankers tussen de handen en de armen waren verroest, evenals de staart van de draak. Als er niet snel een ingrijpende restauratie zou plaatsvinden dan zou het beeld binnen een paar jaar afgeschreven zijn.
De bewoner van het perceel ging het toch aan zijn hart dat het beeld zo achteruit ging. Hij had al diverse malen bij ‘de Woonmaatschappij’ zijn bezorgdheid hierover uitgesproken. Maar als de gevel werd geschilderd ging men toch weer om het beeld heen. Daarna heeft hij een brief in samenwerking met de Stichting Geveltekens Vereniging Haerlem geschreven. Of dit geholpen heeft weten we niet maar niet veel later kreeg hij te horen dat het beeld grondig zou worden opgeknapt.
De firma J.C. Cramer en Zoon Schildersbedrijf B.V. uit Haarlem kreeg de opdracht het beeld te restaureren en weer te polychromeren.
De belangrijkste gegevens voor de restauratie van dit beeld kreeg ik van de heer T.G.J.M. Mulder, restaurateur en schilder bij de firma J.C. Cramer en Zoon. Hij heeft in de werkplaats het beeld gerestaureerd en weer op kleur gebracht. Zijn werkwijze heb ik in de onderstaande omschrijving verwerkt.
Het beeld verhuisde eerst naar de werkplaats waar het geruime tijd heeft gestaan om het goed te laten drogen.
Hier zijn kleurmonster van het beeld genomen.
De los zittende gedeeltes zijn er afgehaald en gelukkig was ook de sleutel ook nog aanwezig.
Deze was afgebroken tijdens het bouwen van de steiger bij het naastgelegen perceel.
Begonnen werd met het verwijderen van alle oude verflagen met behulp van de föhn.
Daarna werden alle losgeraakte onderdelen (handen, staart en sleutel) met Toupret (een soort gips dat zeer geschikt is voor buiten, en een sterke lijmkracht heeft ) opnieuw aangebracht. De grote onderdelen zijn tevens opnieuw verankerd, zodat ze weer tegen een stootje kunnen. Hierna is het gehele beeld ingewassen met Toupret (in het beeld zaten door de regen en vorst kleine gaatjes).
De sokkel was bijna geheel vergaan en moest voor 75% worden vervangen. Deze is opnieuw in model gemaakt met hetzelfde Toupret.
Daarna zijn alle uitstekende en ontbrekende delen in de mantel, mijter, handen en sleutel op dezelfde wijze met dit materiaal gemodelleerd.
Na droging is het beeld zo glad mogelijk geschuurd (met schuurlinnen no. 150 en 220), immers hoe gladder het oppervlak des te beter glijdt het regenwater weg.
Na het afstoffen en reinigen is het beeld 2 maal behandeld met een fixeermiddel (SIGMAFIX). Deze behandeling is belangrijk met het oog op de hechting van de verf.
Hierna werd het beeld geschilderd met verdunde verf, om de kleuren goed in te laten trekken en hechten.
Vervolgens is het beeld nogmaals nagelopen op kleine oneffenheden en deze werden weer met Toupret gevuld.
Hier overheen ging een onverdunde tweede verflaag, welke na droging licht geschuurd werd met schuurlinnen no 220, waarna het beeld afgeschilderd kon worden in de originele kleuren, die tijdens het schoonmaken naar voren waren gekomen.
Na enkele dagen drogen is het beeld 2 maal behandeld met een transparante topcoat voor buiten, en de binnenkant door middel van een spuit met een vochtafstotend preparaat. Na een goede droging was het beeld klaar voor transport en kon het op 16 april 2004 worden teruggeplaatst aan de gevel waar het nu iets meer wordt beschermd omdat het afdakje boven het beeld vernieuwd is en wat groter is gemaakt. Zo kan het beeld de komende jaren weer aan regen en wind worden blootgesteld.
Martin Busker
Met dank aan:
De Woonmaatschappij voor het verstrekken van de opdracht
De heer T.G.J.M. Mulder van de firma J.C. Cramer en Zoon Schildersbedrijf B.V. uit Haarlem
