NVMz-nieuws
nummer 2, april 2004
RESTAURATIE
Gevelsteen “IndeVier Heems Kinderen”, Spaarne 94 te Haarlem
Een medewerker van de voormalige afdeling Monumentenzorg van de Gemeente Haarlem vroeg mij of ik met de eigenaar van het perceel Spaarne 94 contact wilde opnemen over het opknappen van de gevelsteen in zijn perceel. Deze steen werd voor het eerst in 1609 aangebracht in de gevel onder het eerste raam op de eerste verdieping. Bij een volledige verbouwing in 1884 kwam hij op de huidige plek terecht, boven in de gevel.
Nu wist ik dat de verveloze steen door Theo Bottelier en Peter van Graafeiland in 1992 weer van kleur was voorzien, zoals beschreven in hun boek. Zou zo’n steen niet zijn gepolychromeerd dan zou deze vanaf de straat zeker op zijn huidige plek in het niet vallen. Dat na elf jaar de kleuren beginnen af te zwakken is vanzelfsprekend, maar dat de steen nu zo rigoureus zou worden aangepakt had ik niet verwacht. Op het moment dat ik erbij betrokken raakte was de gevel gereinigd, waren de voegen vernieuwd en al het hout en natuursteenwerk in deze gevel al geschilderd. De steen zelf was ook al van een verflaag voorzien, dus de kleuren die er op zaten waren niet meer aanwezig. Over kleuren op gevelstenen zijn de laatste tijd diverse artikelen verschenen, over de vraag of dit al dan niet origineel zou zijn. Ik ben het eens met de auteurs die schrijven dat gevelstenen meestal vanaf het begin van de 16de eeuw al zijn gepolychromeerd (het bedekken van materialen met stuc, kleuren en vergulden). Met Jan Frik, de schilder van Koopmans Schilders uit Harlingen zijn toen de kleuren bepaald.
Hij heeft eerst het paard Beyaard en het opschrift op de steen zwart geschilderd. Hierna is hij begonnen om op de vier Heemskinderen de ondergrond voor het vergulden aan te brengen met een oker gele verflaag en hierna het blauw voor de schilden. Hiermee zat zijn werk erop en was de steen klaar voor het verguld werk.
Jelle Zijlstra uit Harlingen, werkzaam bij Westerdijk Schilders uit Tzum, heeft toen met zijn koffertje met potjes, zachtharige marterharen penselen, zijdevloeipapier, flesjes met hechtingsmiddelen, 3 boekjes met 25 velletjes van 80 x 80 mm bladgoud 23,75 karaat, een scherpe schaar, wattenstokjes, kunstharen penseel en goudstoffer(tje) twee dagen op de steiger gezeten en stukje voor stukje het bladgoud aangebracht. Voor het uiteindelijk resultaat verwijs ik u graag naar de gevel Spaarne 94 te Haarlem.
Martin Busker
Jelle Zijlstra
Gerben Oswaldstraat 35
8861 TV Harlingen
jel.zijlstra@planet.nl
Geraadpleegde informatie van Linova Zuthpen.
